WK 2026 controverses en politieke inmenging

Vanavond gaat het WK voetbal in Mexico-Stad van start. Het toernooi telt 48 landen en wordt in drie landen gespeeld: Canada, de VS en Mexico. Nog nooit speelden er zoveel landen op het WK, lekker inclusief. Op papier dan, want vooralsnog gaat het WK 2026 de boeken in als het meest controversiële ooit. Steeds opnieuw wordt beweerd dat evenementen zoals het WK of het Eurovisiesongfestival zich verre moeten houden van politiek. In de praktijk zien we juist het tegenovergestelde. Politieke inmenging, racisme, vriendjespolitiek, en een patroon van systematische uitsluiting werden de afgelopen weken keer op keer weer pijnlijk duidelijk. Laten we samenvatten wat er de laatste dagen allemaal speelde.

Visaweigeringen en overige incidenten

• De Somalische scheidsrechter Omar Abdulkadir Artan, door de Afrikaanse voetbalbond CAF uitgeroepen tot beste scheidsrechter van Afrika in 2025, werd bij aankomst in Miami de toegang tot de VS geweigerd. Volgens de Somalische voetbalfederatie had hij alle benodigde documenten op zak, inclusief een geldig visum én een diplomatiek paspoort. Ik kan niet in zijn zak kijken, maar ik ga er vanuit dat je voor het toernooi des toernooien wel de juiste papieren zou regelen. Artan zou de eerste Somaliër worden die ooit bij een WK floot. Een levensdroom, in duigen. Somalië staat, samen met 38 andere landen, op de Amerikaanse reisverbodlijst. Maar in de executive order die Trump op 16 december 2025 tekende, staat een expliciete uitzondering voor atleten, teamleden, coaches en ondersteunend personeel die reizen voor grote sportevenementen zoals het WK of de Olympische Spelen. Artan had daar formeel onder moeten vallen. FIFA bevestigde vervolgens dat de scheidsrechter niet meer zou deelnemen aan het WK. Officiële reden: ‘vetting concerns’.
• Talal Salah, teamfotograaf van het elftal van Irak werd samen met speler Aymen Hussein vastgehouden bij aankomst op het vliegveld van Chicago. Na een ondervraging van zo’n zeven uur mocht Hussein alsnog aansluiten bij de rest van zijn team, maar de fotograaf werd de toegang tot de VS geweigerd. Reden: Ook hier: “vetting concerns”, geen verdere toelichting.
• Het Iraanse elftal mag meedoen, maar onder onmogelijke voorwaarden. Er was veel gedoe rondom de visums van het Iraanse voetbalteam. Uiteindelijk kregen de spelers wel een visum, maar eentje met een ‘same day entry-exit’ restrictie. Dit houdt in dat de spelers na het spelen van een wedstrijd dezelfde dag naar Mexico moeten afreizen. Slopend voor de spelers natuurlijk. Veertien stafleden en officials, waaronder de secretaris-generaal en de vice president van de Iraanse voetbalfederatie, kregen helemaal geen visum. Bondscoach Amir Ghalenoei mocht na maandenlange onzekerheid uiteindelijk wel komen. Supporters uit Iran zijn daarentegen niet welkom, ook niet de fans met WK-kaartjes. De ticketallocatie van de Iraanse federatie werd deze week bovendien ingetrokken, net vóór hun eerste wedstrijd op 15 juni tegen Nieuw-Zeeland. Waarom je de wedstrijden van Iran onder deze omstandigheden niet verplaatst naar Canada of Mexico is mij een raadsel.
• Ook Marokkaanse supporters hebben moeite met het verkrijgen van een visum. Zo’n 90 fans kregen geen visum toegekend.
• Minder in het nieuws maar net zo problematisch: veel journalisten mét geldige FIFA-accreditaties worden geweigerd. Het gaat met name om journalisten uit Iran en uit diverse Afrikaanse landen. In sommige gevallen werd wel een visum verstrekt, maar onder de vorm van een single entry wat betekent dat ze na een wedstrijd uit de VS moeten vertrekken. De president van het AIPS (International Sports Press Association) Gianni Merlo diende officieel protest in bij FIFA. 
• De spelers uit het voetbalteam uit Senegal werden bij aankomst in San Antonio op het tarmac uitgebreid gefouilleerd. Een soortgelijke situatie overkwam de spelers uit het Oezbeekse team in New York. Zelfs de speurhonden werden erbij gehaald. Geen visaweigeringen dus, maar de beelden op socials spraken voor zich.

FIFA en het juridische kader

FIFA’s biedingsrichtlijnen verplichten gastlanden een niet-discriminatoir visumklimaat te creëren voor spelers, officials, media én fans zonder onderscheid naar nationaliteit. Ook de VS tekende deze garantie als voorwaarde om het toernooi te mogen organiseren. Dat is een bindende contractuele verplichting. Maar in dezelfde tekst staat een clausule die de VS een uitvlucht biedt: “op geen enkele manier mag het de nationale immigratie- en veiligheidsnormen van het gastland schaden.” Die clausule wordt dan ook steeds aangehaald door de Trump-administratie. Elk controversieel besluit wordt geclassificeerd als nationale veiligheidsmaatregel (de veelgehoorde vetting concerns) en valt daarmee formeel buiten FIFA’s bereik. 

Toch kan FIFA wel het een en ander. FIFA heeft bijvoorbeeld het recht om wedstrijden eenzijdig te annuleren, te verplaatsen of te verzetten. Van die bevoegdheid maakt de organisatie vooralsnog geen gebruik. Dat staat in schril contrast met wat er in 2023 gebeurde: toen Indonesië als gastheer van het U-20 WK aangaf Israël de toegang te willen weigeren, ontnam FIFA het land onmiddellijk de organisatierechten. Een goed voorbeeld van dubbele standaarden. Iets met vriendjespolitiek: Gianni Infantino is nauw betrokken met Trump, hij gaf de Amerikaanse president in april zelfs een door FIFA verzonnen ‘Vredesprijs’ ffs.

Eigenlijk distantieert de FIFA zich volledig: “In lijn met eerdere FIFA evenementen bepaalt een gastregering uiteindelijk wie een visum krijgt en wie het land wordt binnengelaten,” was de officiële verklaring aan Al Jazeera. De organisatie neemt formeel dus afstand van elke vorm van verantwoordelijkheid. Voor fans geldt bovendien dat een WK-ticket geen toegang garandeert, en dat is voor sommige supporters die al hun spaargeld hierin gestopt hebben echt wrang. Wie ondanks een geldig ticket wordt geweigerd, heeft binnen de FIFA voorwaarden geen recht op compensatie.

Persconferentie Infantino

Infantino was behoorlijk stil de laatste weken, maar gaf gisteren (10 juni) eindelijk een persconferentie in Mexico. Op de vraag van een BBC-journalist over de visumweigeringen antwoordde hij: “Would you find it normal that FIFA would dictate to the British government who to let in the country and who not to let in?” 

Of we het normaal of niet vinden, beste Infantino, van dubbele maten is er zeker wel sprake. Los van het eerdergenoemde voorbeeld in Indonesië, hebben we nog een mooie: Toen Engeland het WK in 1966 organiseerde, gebeurde er namelijk iets soortgelijks. De Britse regering overwoog om de Noord-Koreaanse spelers de toegang te weigeren. Daarop volgde een strenge waarschuwing van de FIFA. Engeland zou het WK niet meer mogen hosten als ze Noord-Korea niet zouden verwelkomen. Dat haalde Engeland toen dan ook over de streep.

En over de geweigerde scheidsrechter Artan, kwam Infantino met een slap verhaal over dat we moeten chillen: “It is unfortunate what happened with Omar, the referee from Somalia. But again, we don’t control everything. Sometimes it’s good to just chill, relax, we work on everything. We are not the kings of the world who can rule over governments and police forces. We are a sports organization who try to do the best with the means that we have.”

Reacties van de VN tot New York

Zelfs mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty en de VN hebben zich in het debat gemengd. De VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechten Volker Türk zei te hopen dat ‘kwesties rondom racial profiling, surveillance en immigratiehandhaving dit WK niet op dezelfde manier zullen raken als al het geval is geweest’.

En New York burgemeester Zohran Mamdani bekeek de situtie breder: “Voetbal zou niet bestaan zonder immigranten. Immigranten spelen en coachen het spel, werken in stadions, vullen de tribunes’. Hij wees erop dat zes leden van het Amerikaans nationaal elftal zelf immigrant zijn.

Amnesty International, Human Rights Watch, de ACLU en 87 andere organisaties schreven Infantino een open brief met de waarschuwing dat FIFA dreigt te worden ingezet als pr instrument voor een “steeds autoritairder wordende regering.” 

Beleid

Het WK wordt elke vier jaar gehouden sinds 1930, met uitzondering van 1942 en 1946 vanwege de Tweede Wereldoorlog. Het is het meest bekeken sportevenement ter wereld. Naar schatting volgen 6 miljard (!) mensen het toernooi. Een gigantisch platform dus, de natte droom van menig pr- en marketingprofessional. Maar dit jaar verdient dus geen schoonheidsprijs: de combinatie van visa-weigeringen, ticket-intrekkingen en de passiviteit van de FIFA laat zien dat het niet gaat om incidentele problemen, maar om structureel en bewust beleid.

Vind je dit een interessant onderwerp, dan raad ik je het boek ‘Red Card: The 2026 World Cup, Sportswashing and the FIFA Greed Machine’ van Jules Boykoff. Het gaat over hoe politieke leiders sport gebruiken voor hun eigen politieke agenda, dus bijvoorbeeld om nationalisme aan te wakkeren of om structurele problemen in eigen land te verdoezelen. Zoals de auteur zelf, hoogleraar politicologie en voormalig profvoetballer, zegt: “Ik zie het WK 2026 als een enorme paradox. Aan de ene kant meer deelnemende landen dan ooit. Aan de andere kant ziet het er, door het beleid van de Trump administratie meer uit als een WK van uitsluiting dan van inclusie”.

Kortom, het WK is verder van zijn eigen missie verwijderd dan ooit: de wereld dichter bij elkaar brengen.