Logo’s met een gezicht (en het nieuwe SRSCK logo)

Na veertien jaar bloggen werd het tijd voor een visuele update die beter aansluit bij wie we nu zijn: een nieuw lettertype, een nieuw kleurenpalet, en voor het eerst een gezicht. Dat gezicht knipoogt — omdat wij ook graag met een knipoog schrijven — en in het open oog zit een filmrol verborgen. Die hoef ik niet uit te leggen.

Het gezichtje staat voor het vrouwelijk perspectief. Ik tekende een portret van mezelf dacht ik, maar achteraf lijkt ze meer op mijn moeder. Een mooie verrassing, die ik niet wilde aanpassen: mijn moeder was een inspirerende sterke vrouw. Tijdens het ontwerpproces viel me iets op: merken met een echt menselijk gezicht in hun logo zijn zeldzaam. Genoeg geometrische vormen, abstracte vormen, letters in alle vormen en maten en een shitload aan dieren, maar de mensfiguur is schaars. Welke merken deden het wel?

Logo’s met een gezicht

KFC

Het logo van KFC (Kentucky Fried Chicken) is toch wel een van de bekendste gezichten in logo-land. Het gezicht op het logo van KFC is die van de oprichter van de fastfoodketen: ‘Colonel’ Harland Sanders. De beste man waagde zich aan allerlei banen tijdens zijn leven, van verzekeringsagent tot brandweerman, maar pas op latere leeftijd richtte hij KFC op. Op zijn 40ste begon hij pas zijn befaamde kip te verkopen, eerst in een tankstation in Corbin en later in een motel in dezelfde plaats.

Hij ging vervolgens proactief op zoek naar restauranteigenaars aan wie hij zijn geheime kiprecept kon verkopen. De eerste die hapte was Peter Harman en samen openden ze in 1952 de eerste KFC vestiging. Al snel verscheen het portret van de colonel voor het eerst op het logo van KFC. Eerst alleen zwart-wit en met alleen zijn gezicht en strikje. Pas later kwam er rood bij. Er zijn door de jaren heen versies geweest waarbij ook zijn schouders en jasje/schort zichtbaar waren. De colonel verkocht zijn aandelen in 1964 en overleed in 1980, maar zijn gezicht prijkt nog op alle KFC uitingen. Tegenwoordig zijn er meer dan 30 000 KFC restaurants in zo’n 150 landen. Het logo veranderde enkele keren, evenals de eigenaren van KFC maar zijn gezicht bleef.

Wel grappig want als je kijkt naar de ‘voorwaarden’ waar een logo aan zou moeten voldoen, zoals eenvoudig, tijdloos, en al die dingen, dan voldoet het KFC-logo daar niet aan, maar toch werkt het hartstikke goed. Zo’n gezicht wekt vertrouwen, blijkt.

Schwarzkopf

Ik heb letterlijk nooit stilgestaan bij het verband tussen de naam en het logo van mijn shampoo. Hoe dan? Het is letterlijk een zwarte kop! Het haarverzorgingsmerk is vernoemd naar oprichter Hans Schwarzkopf. Hij was een Duitse apotheker en scheikundige. Begin 20ste eeuw ontwikkelde hij een shampoopoeder dat oplosbaar was in water. Een primeur. Hij noemde het ‘Shampoo mit dem schwarzen Kopf’, naar zijn eigen achternaam.

Als logo koos hij voor een zwart profiel van een mannenhoofd. Hij was het niet zelf, er is in die tijd gebruik gemaakt van een acteur. Het logo werd in 1904 officieel geregistreerd als handelsmerk. Sindsdien is het logo verfijnd en zachter gemaakt, maar de essentie is gelijk gebleven. Een tijdloos silhouet dat doet denken aan de hoofden op een munt. Werkt hartstikke goed. Hans Schwarzkopf stierf in 1921, maar net als de Colonel leeft hij voort op alle verpakkingen en communicatieuitingen van het merk.

Pringles

Het logo van de Amerikaanse chips heeft een vrolijke, feelgood energie. Het bolle cartoonpoppetje met de kenmerkende snor werd eind jaren 60 ontworpen en heeft sindsdien best wat transformaties ondergaan. Wel haar, geen haar, geen strikje, wel een strikje, andere wenkbrauwen. Het logo is nu minimalistisch geworden maar nog steeds een ‘blij ei’.

Meneer Pringles had vroeger geen voornaam, maar in 2006 voegde een student de naam Julius in een Wikipedia-artikel en de naam bleef hangen. Toen Kellogg’s het merk in 2012 overnam, namen ze Julius als officiële naam aan voor de mascotte. Julius Pringles leent zich erg goed voor grappige campagnes, zo wordt er gespeeld met de iconische snor als element bijvoorbeeld. Het ontstaan van Pringles is overigens geinig, lees er hier meer over.

Starbucks

Het originele logo van Starbucks is in 1971 ontworpen door Terry Heckler. De bekende zeemeermin zag er toen echt anders uit. Haar gezicht was niet zo verfijnd als nu en haar borsten waren bloot. Ook was het logo bruin en niet groen en was de merknaam zichtbaar. De zeemeermin met twee staarten is inmiddels zo herkenbaar dat de naam niet meer nodig is. Tenslotte was in die tijd haar volledige lichaam te zien, nu zien we vooral het gezicht van de zeemeermin. Haar borsten zijn bedekt door haar haar.

Het logo is gebaseerd op een oude Noorse houtsnede uit de 16e eeuw. De oprichters van Starbucks zochten namelijk naar een logo dat iets te maken had met zee. Het merk is vernoemd naar de eerste stuurman uit Moby Dick en Seattle – de stad waar ze vandaan kwamen – is een havenstad. Wat ze ook aansprak in zeemeerminnen is dat ze onweerstaanbaar zijn, het mythologische wezen lokt tenslotte zeelieden met haar stem naar de klippen. Kortom, het was een gewaagd logo aan het begin maar het is nu één van de meest aansprekende logo’s die we kennen. Een mythologisch figuur brengt toch een extra laag, een verhaal, met zich mee.

Versace

Ook Versace ging voor een mythologisch figuur: Medusa. Ontwerper Gianni Versace groeide op in het zuiden van Italië in een regio waar veel Griekse ruïnes staan. In die tijd zag hij eens het hoofd van Medusa op de vloer van een van die ruïnes. Toen hij in 1978 zijn modehuis oprichtte, dacht hij niet meteen aan Medusa voor zijn logo. Het logo was eerst alleen zijn naam. Medusa verscheen in 1992/93 op het toneel, in een cirkel met Griekse meander. Het gezicht van Medusa is wat verfijnd door de jaren, maar is niet enorm veel veranderd. Ook het ornament in de cirkel is vrijwel gelijk gebleven. De kleuren zijn goud, zwart en wit in verschillende varianten.

Helaas sloeg het noodlot toe en werd Gianni Versace in 1997 vermoord voor zijn villa in Miami Beach. Zijn zus Donatella nam Versace over. Het modehuis wisselde meerdere keren van eigenaar maar Medusa bleef. Terecht, het is een sterk beeld dat je onthoudt, het vertelt een verhaal en het past goed bij de glitter en glamour van het merk.

Wendy’s

De Amerikaanse fastfoodgigant Wendy’s heeft geen vestigingen in Nederland, maar je hebt het logo vast weleens gezien. Mij doet het logo meteen aan Pippi Langkous denken, maar het meisje stelt de dochter van de oprichter voor. Dave Thomas opende zijn eerste restaurant in Ohio in 1969. Hij wilde graag, net als de Colonel van KFC, een gezicht en daarmee een identiteit meegeven aan zijn logo. Hij maakte een foto van zijn jongste dochter Melinda Lou “Wendy” die toen 8 jaar oud was, met een door zijn vrouw genaaid jurkje en staartjes in en dat werd het logo.

Wendy’s groeide uit tot de derde hamburgerketen ter wereld en via het logo werd zijn dochter een soort van publiek figuur. Achteraf, als volwassene, gaf zij weleens aan dat ze het gebruik van haar gezicht had ervaren als een bepaalde druk. Wellicht iets om over na te denken als je een echt gezicht van een echt persoon wilt gebruiken in een logo. De colonel zette zijn eigen gezicht in, dus dat is natuurlijk anders dan het gezicht van je dochter gebruiken.

Wella

Wella is een iets minder bekend merk wellicht, maar ik vind het een steengoed logo. Mijn oma had hier altijd haarspray van liggen, dus dit was een van de eerste logo’s die in me opkwam toen ik nadacht over logo’s met een gezicht. Wat ik zo sterk vind aan dit logo is dat het precies toont waar het over gaat: haar. Het is clean, grafisch en toch ook figuratief.

Wella is een oud merk. De Duitse kapper en zakenman Franz Ströher produceerde in 1880 tule, de ondergrond voor pruiken. Leuk in 1880 maar met de tijd gingen pruiken uit de mode en moest Franz wat nieuws bedenken. Met zijn zonen Karl en Georg die zich bij het bedrijf aansloten richtten ze zich op permanente golven. In 1924 wordt de naam Wella (van het Duitse woord voor golf, Welle) geregistreerd en werd het aanbod haarproducten breder.

Het logo was al vroeg het welbekende vrouwenhoofd en profil, met wapperend haar. Eerst in het zwart, later in kleur. Het logo werd steeds verder gestileerd door de jaren heen, ander lettertype, dunnere lijnen, iets ander haar. Het hoofd heeft geen gezicht, geen ogen of mond, waardoor de aandacht ook meteen naar het haar uitgaat. Precies wat Wella wil.

LG Electronics

Het Zuid-Koreaanse LG heette tot 1995 Lucky-Goldstar. Het logo dat bij de nieuwe naam onthuld werd, was een rode cirkel met daarin de letters L en G. Samen vormen ze een gezicht, de G is de mond, de L de neus. LG noemde het symbool officieel ‘Face of the Future’. Schijnbaar zagen mensen het gezicht in eerste instantie niet. Toch vind ik hem juist erg duidelijk.

Inmiddels zijn we enkele versies verder, maar het gezicht is er nog. Sterker nog, er zijn meerdere animatieversies van gemaakt. Het gezicht leeft 🙂

Zwitsal

En ook Zwitsal gaat voor een gezicht, maar dan wel een heel lieflijk vrolijk babygezichtje. Wist je dat Zwitsal van oorsprong een Nederlands merk is? Een leerling apotheker uit Apeldoorn, Cor Jansen, kreeg tijdens zijn stage bij een Zwitserse apotheker het recept mee van een heilzame zalf. Eenmaal terug ging Jansen het zelf produceren, eerst onder de naam Zwitsersche Salbe. In 1928 maakt hij er een echt merk van, met de naam Zwitsal. Hij gebruikt een portret van zijn eigen dochtertje Mieke als logo. In de jaren 70 komt de kenmerkende gele kleur erbij. Het logo verandert met de jaren – het wordt moderner en eenvoudiger, maar de kuif van Mieke is altijd gebleven.

Logo’s met een gezichtsdeel

Sommige logo’s vallen niet echt onder een gezicht. Het zijn eerder delen van een gezicht. Toch zijn ze de moeite waard om te vermelden.

The Rolling Stones

Het Rolling Stones-logo is een van de meest herkenbare symbolen in de populaire cultuur: een rode mond met een uitgestoken tong. Het werd in 1970 ontworpen door de Britse (net niet afgestudeerde) kunstenaar John Pasche, in opdracht van Mick Jagger.

De zanger noemde de mond van godin Kali als inspiratie, en natuurlijk zijn eigen lippen. Een brutaal en seksueel getint logo dat heel goed past bij het imago van the Rolling Stones. De lippen-en-tong logo wordt veelvuldig gebruikt voor merchandise, van t-shirt tot sokken. Voor tours en albums krijgt het logo soms een tijdelijke make-over. We hebben de mond in enorm veel variaties gezien qua kleur en invulling, maar altijd met dezelfde mond en dezelfde tong.

CBS

CBS (Columbia Broadcasting Company) is één van de grootste Amerikaanse radio- en televisienetwerken. Het logo is een gestileerd oog, eenvoudig en symmetrisch: de ‘eyemark’. Het werd in 1951 ontworpen door William Golden, de art director van CBS.

Hij liet zich inspireren door een Pennsylvania Dutch quilt-patroon of door het schilderij ‘de Valse spiegel’ van de Belgische kunstenaar René Magritte. De meningen lijken verdeeld. Een alziend oog, wat mooi past bij een mediabedrijf. Het oog is in al die jaren bijna niet veranderd.

Pearle

In 1959 opende Alfons Hamer winkels in Arnhem, Rotterdam en Den Haag. Dit was de start van de succesvolle optiekketen Brilmij. Rond 1979 werd het bedrijf overgenomen door de Amerikaanse Pearle Vision, maar de naam wijzigde pas in 1990 naar Pearle. Pearle Vision heeft altijd logo’s gehad in groentinten.

Ook Pearle heeft een oog als logo. In principe is dat best logisch voor een opticien, net als dat tandartsen vaak een tand in hun logo hebben. Wat wel opvalt bij dit logo zijn de puntjes en de kleuren, die niet gangbaar zijn in logoland. Die puntjes doen denken aan parels, een verwijzing naar de naam, zou je zeggen. Maar of dat ook echt de bedoeling was? Ik vond er niets over. Laat het me weten als jij het wel weet. Al met al wel een opvallend logo.

Het oog van SRSCK

Ik heb zelf ook een oog in mijn nieuwe logo. Een oog als symbool heeft me altijd aangesproken: een oog heeft twee kanten, een positieve kant want met je oog zie je, kijk je, geniet je van de mooie dingen, ontdek je de onbekende dingen, leer je. Het is een machtig instrument. Dat is meteen de tweede kant van het oog, de negatieve of eigenlijk meer het dreigende. Het oog wordt soms als symbool gebruikt voor teveel macht, denk big brother is watching you, of George Orwell’s 1984 of het alziend oog in een driehoek dat verbonden wordt met de Illuminati. Er is niets wat aan zijn blik ontsnapt.

Eigenlijk is er enorm veel te zeggen over het oog als symbool, wellicht schrijf ik er nog eens apart over. Voor nu, mijn oog, een oog met een filmrolpupil dat kijkt, onderzoekt en zich laat leiden door films. Ik gebruik hem in het gezicht maar ook als losse vorm zonder gezicht.

Het menselijk beeld verbindt

Alle merken in deze lijst kozen voor een gezicht, of een deel van een gezicht, omdat een menselijk beeld verbindt. Een abstract logo kun je uitleggen, maar een gezicht wordt herkend. Natuurlijk zit er enorm veel verschil tussen alle gezichten in bovenstaande voorbeelden. De een is heel menselijk zoals Wendy’s, de ander juist heel abstract zoals Wella of LG. De Colonel betekent garantie, wekt vertrouwen. Wendy is juist weer speels, nostalgisch, trekt gezinnen aan, de Rolling Stones tong staat voor anarchie, de zeemeermin is mysterieus en lokt je naar de koffie.

Je kunt eindeloos spelen met een logo. Het gezicht van SRSCK is nieuwsgierig, vriendelijk en ruimdenkend, denkt in films en verhalen, en schrijft altijd met een knipoog. Het is geen mascotte of een merkinstrument, maar een handtekening. Een manier om te zeggen: ik sta hierachter. Letterlijk.