Expo tip! Ryan Gander waagt een dansje met Edgar Degas in Beelden aan Zee

De tentoonstelling Ryan Gander X Edgar Degas – Pas de Deux is een artistieke choreografie waarin de Britse kunstenaar Ryan Gander (1976) de beroemde ballerina van Franse kunstenaar Edgar Degas (1834 – 1917) in de moderne wereld loslaat. Wat zou La Petite Danseuse de Quatorze Ans doen als ze vandaag tot leven zou komen? Als ze even uit de keurslijf mocht en stiekem van haar sokkel af zou stappen? Dit is Ganders visie. Ik kan me zelf voorstellen dat ze als 14-jarig meisje haar dagen heel anders zou invullen, maar ik heb me alsnog erg vermaakt tijdens deze expositie. Meer dan twintig ballerina’s bewegen zich door de tentoonstelling, gevangen in stilstand.

De oorspronkelijke danseres

In het midden van de zaal kun je het oorspronkelijke werk bekijken, en mensen – wat is ze toch mooi, de ballerina van Degas. Degas staat vooral bekend om zijn schilderijen van balletdanseressen – een impressionistische uitvoering binnen een realistische focus – maar hij maakte ook sculpturen. Het beeld dat bij Beelden aan Zee staat is één van de versies/afgietsels van het oorspronkelijke werk (collectie Boijmans Van Beuningen). De oorspronkelijke danseres is namelijk van bijenwas gemaakt en dat is zo kwetsbaar als wat, zoals je je wel kunt voorstellen.

Wist je dat het beeldje voor best wat controversie zorgde in 1881, toen ze voor het eerst tentoongesteld werd? Het is een echt danseresje uit de Parijse Opéra dat voor Degas heeft geposeerd. In die tijd werden soms jonge meisje uit arme gezinnen, die bij het opera terechtkwamen om te dansen, ‘beschermd’ door rijke oudere mannen (m.a.w. geld vs seks). Ze werden geassocieerd met prostitutie en werden denigrerend ‘ratten’ genoemd. Dit meisje komt waarschijnlijk ook uit een bescheiden achtergrond. Dit zorgde al voor gefluister maar wat men vooral stoorde, was dat Degas traditionele elementen had gecombineerd met ‘moderne’ elementen. Zo droeg de ballerina in het oorspronkelijke een echte stoffen tutu, een zijde korset en een lint in haar haren (een pruik van echte haren).

Deze combinatie van realistisch en klassiek viel niet bij iedereen in de smaak toen. Té realistisch, en daarom verontrustend. Dat haar gezichtsuitdrukking ook heel ‘echt’ was, volgens sommige critici zelfs ‘rauw’ of ‘dierlijk’, stoorde mensen. Je kunt het je nu bijna niet voorstellen, maar het zorgde toen voor heel wat opschudding toen.

De ballerina van Ryan Gander

Ryan Gander X Edgar Degas – Pas de Deux is de eerste solotentoonstelling van Ryan Gander in Nederland. De ballerina van Gander staat, ligt of zit in verschillende houdingen in de grote zaal van museum Beelden aan Zee. Soms verveeld, soms verwonderd, maar nergens kijkt ze echt enthousiast of blij. Ons danseresje filosofeert er daarentegen wel op los. De titels van de sculpturen zijn geweldig. Hele boekwerken! De ene keer verzonnen, de andere keer (deels) uit een songtekst of uit een boek. Leuk om de verwijzingen te vinden/herkennen, want dat geeft een kader aan het beeld. Je begrijpt soms beter wat er zich voor je afspeelt.

Om eens wat te noemen, dit is de titel van één van de beelden in de tentoonstelling: “Even though it’s wrong, or, And I dreamed your dream for you and now your dream is real how can you look at me as I was just another one of your deals?” Deze komt uit de lyrics van Romeo and Juliet van The Dire Straits.

Jarenlang heeft Gander gewerkt aan deze 22 tentoongestelde versies van het danseresje. Hij begon de reeks in 2008. Speciaal voor Beelden aan Zee heeft hij nog één laatste beeld in de serie gemaakt. Weer eentje met een geweldige titel: Waiting for timefall, or Living in a time where everything is possible, but nothing can happen.

Geometrische figuren

De ballerina wordt telkens afgebeeld met een witte sokkel en een blauwe kubus. De witte sokkel is een verwijzing naar instituties in de kunstwereld – zoals musea – en de blauwe kubus symboliseert abstracte ideeën in de hedendaagse kunst. Ok, die kubusjes en cirkeltjes en driehoekjes hadden van mij niet gehoeven. Ik vind het persoonlijk niet veel toevoegen aan de serie beelden, die an sich al mooi en interessant zijn. Door de titels nodigen ze al uit tot verder nadenken. Maar hey, hij is de kunstenaar dus als hij overal geografische figuren wilt neerpleuren, dan moet hij dat vooral doen.

Mijn favoriete beeld in deze tenstoonstelling is de ballerina die met een sigaretje zit. Het is het eerste beeld van de reeks en komt dus uit 2008. Geen gekke geometrische figuren, geen poespas. Een indringende blik, een mooie pose en wederom een toffe titel. Meer is er mijns inziens niet nodig. Ze heet: I don’t blame you, or, When we made love you used to cry and I love you like the stars above and I’ll love you till I die.

De kunstwerken zijn zo geplaatst dat je je als bezoeker een weg baant tussen de danseresjes. Dat zorgt voor een samenspel tussen bezoeker en beeld, dat speels is. Of kan zijn. Het kind in me kon het niet laten om tegenover één van de beelden te zitten in dezelfde houding. Pas de Deux.

Srsck-score: ★★★★